तेस्रोलिङ्गी हुनु कुनै रोग होइन (Being Trans is Not a Disease)

Screen Shot 2017-10-21 at 3.13.14 PM.png

Written by: Manisha Dhakal and Rukshana Newa of Blue Diamond Society, Nepal

ट्रान्सजेण्डर हुनु कुनै रोग होइन

समकालीन प्राविधिक र वैज्ञानिक दस्तावेजमा धेरै प्रमाणित हुन सकेपनि, ट्रान्सजेण्डर व्यक्तिहरूलाई चिकित्साकरण गरेका घटनाहरू इतिहासमा उल्लेखित छ। तैपनि ट्रान्सजेण्डर व्यक्तिहरू इतिहासको मानव उत्पत्ति सँगै रह्ँदै आएको सत्य नकार्न सकिँदैन। अझै पनि हाम्रो समाजमा धेरैले यसलाई मानसिक रोग वा बिमारीको रूपमा लिएपनि, यो रोग रहेको कुनै प्रमाण नभएका कारण, विगत केही दशकहरू देखि समलैङ्गिकता जस्तै विश्वका चिकित्सा संस्थानहरूले यसलाई रोगको दायरामा राख्न छोडिसकेका छन्। तर पनि अझै लाञ्छना कायमै छ किनभने विश्व स्वास्थ्य संगठनको रोगहरूका अन्तर्राष्ट्रिय वर्गिकरण (ICD) मा भने ट्रान्सजेण्डर हुनुलाई मानसिक रोगको निदानका रूपमै सुचिकृत गरिएको छ। इतिहासका कालखण्ड हेर्ने हो भने पनि आदिवासी अमेरकी संस्कृति देखि आदिवासी अष्ट्रेली संस्कार बाट प्राचिन भारतीय समाजमा पनि लैङ्गिक विविधतालाई सामान्य रूपमै लिएको पाइन्छ। यसै गरी नेपालको सन्दर्भमा पनि विभिन्न प्राचित दन्त्यकथा लगायतका मिथ्याहरूमा समेत यसबारे उल्लेख छ।

ट्रान्सजेण्डरहरूमा मानसिक तनाव हुनुको कारण उनीहरू ट्रान्सजेण्डर भएका कारण नभैकन उनीहरूलाई समाजले गर्ने लाञ्छना, विभेद र हिंसाका कारण हो। यस्तो हुनुलाई कुनै मानसिक रोगका रूपमा लिएमा उनीहरूले आफन्त र परिवारबाट पाउनु पर्ने माया प्रेम भन्दा पनि अवैज्ञानिक चिकित्सा सुहार लिन बाध्य हुन्छ जसले उनीहरू माथि थप पीडा र हिंसा सृजना गर्नेछ। यसलाई रोग मान्नुको लाञ्छनाका कारण उनीहरूको मनो-सामाजिक स्वास्थ्यमा मात्र नभएर देशको कानुन, मानव अधिकार हनन जस्ता थुपै समस्याहरू निम्त्याउने गरेको छ। यसलाई रोग भनेर वर्गिकरण गरिदिँदा यसले एउटा थप हिंसा र दुर्व्यवहार हुने द्वार खोलिदिएको हुन्छ। यसले गर्दा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाण नभएका विधिहरू प्रयोग गरी, चिकित्साहरूले उपचार हुन सक्छ भन्ने भ्रममा पारेर पैसा ठग्ने लगायत नीजलाई थप तनाव दिने वातावरण सृजना गर्छ। यो त समाजमा रहेका नकरात्मक सोच विचार, स्टेरियोटाइपहरू हटाउन देखि लिएर उसको मौलिक मानव अधिकारको पनि हनन गर्छ।

नेपालमा भन्नु पर्दा यसलाई रोग सरह हेरेर धेरै घटनाहरू दस्तावेजिकरण त भएको छैन। एक चोटी पूर्व नेपालमा एक ट्रान्सजेण्डर महिलालाई आफ्नो घर परिवारले रोग भने धामी झाँक्री देखाउने क्रियाकलाप गरेका थिए। अन्ततः केही सीप नचलेर नील हिरा समाजको सम्पर्कमा आइसके पछि उनको र उनको परिवारलाई परामर्श दिइएको थियो। अझै पनि धेरै ट्रान्सजेण्डर साथीहरूले आफू खुलेर आउने क्रममा आफूलाई मनोचिकित्सा परामर्श वा उपचारको आवश्यका रहेको भनेर लाञ्छना लगाउनेहरू भने धेरै नै छन। कतिपयहरूलाई त अस्पताल लगेर मानोरोग सम्बन्धीको चिकित्सालाई जाँच गर्न लगेको कुरा पनि आउँछ। धेरैजसो यस्तो खण्डमा चिकित्सा आफैले यो कुनै रोग नरहेको र नीजलाई नील हिरा समाजको सम्पर्कमा जान सल्लाह पनि दिएको पाइन्छ। तर रोग नै हो भनेर अन्य देशमा सरह झुटको व्यापार गेरको मामिला भने देखिँदैन। विश्वका विभिन्न देशहरूमा कट्टरपन्थी समुदायले मृत्युदण्ड देखि थेरापी भन्दै धेरैमा भ्रमको खेती गरेको पाइन्छ। त्यसमा कट्टरपन्थी धर्म गुरु लगायत अज्ञानी चिकित्साहरूले यस्तो भ्रमको खेती गर्दै ट्रान्सजेण्डरहरूलाई अझै समस्यामा पारेको पाइन्छ, जबकी त्यो जति गरेनि केही हुने वाला छैन। यस्ता कृयाकलापले अझै नीजहरूमा मनोवैज्ञानिक दबाब र समस्याहरू उत्पन्न गर्दछ। यही रोग भन्ने गलत मान्यताका कारण ट्रान्सजेण्डरहरूले समाजमा दुर्वाच्य लगायत दुर्व्यवहारात्मक अवस्थाहरू, देखि औपचारिक कागजातमा इच्छ्याएको लैङ्गिक पहिचान नपाउने पनि हुन्छ र यसले ट्रान्सजेण्डरहरूलाई झन सिमान्कृत र बहिष्करणमा पार्छ।

हामी यस्तो समाजमा हुर्केकाछौँ जहाँ दशकौँ र शताब्दी देखि दुइ वटा लिङ्गको एकदम कट्टर परिभाषा लगाइएको छ, जसका कारण आफूले ऐतिहासिक कालखण्ड देखि ट्रान्सजेण्डरहरूसँग बस्दै आएपनि, यसको अस्तित्व बारे भनक भएपनि नकार्ने गरेको पाइन्छ। समस्या ट्रान्सजेण्डरमा होइन, नीज त्यसरी नै जन्मेका हुन; तर समस्या समाजमा हो जो यसबारे अज्ञान छ। तसर्थ ट्रान्सजेण्डर हुनुलाई कुनै रोग मानी वर्गिकृत गर्नु र व्यवहार गर्न बन्द गर्नुपर्छ।

 

ब्याग्जाः(transgender) जुइगु छता ल्वय्‌‌ मखु

झीगु समाजय्‌‌ व मिपुचलय्‌‌ ब्याग्जाः धैपिं न्हापां निसें दुपिं मनूत खः। अयेनं ब्याग्जाः जुइगु छता ल्वय्‌‌ धकाः झीगु समाजं स्वः। समाजं उगु कथं स्वःसां दांगदर ब्वनातःपिन्सं धाःसा थुकेयातः छुं ल्वय्‌‌ मखु धकाः धयाच्वङ्गु दु। थथे जूसां तबि नं हलिं उसाँय्‌‌ गुथिया देसंदे ल्वय्‌‌ धलखय्‌‌ धाःसा अझं नं ब्याग्जाः जुइगु ल्वय्‌‌ धकाः दुथ्याः। इहिहासया थिथि इलय्‌‌ स्वल धाःसा आदिवासी अमेरिकामि, आदिवासी अस्त्रेलियामि निसें न्हापा न्हापाया भारतय्‌‌ नं ब्याग्जाःयातः थाय्‌‌ बियातःगु दुथ्याकातःगु तजिलजि यक्व दु। थुगु कथं हे नेपालय्‌‌ नं ब्याग्जाः बारे थिथि बाखं, मिथ्यात मदुगु मखु।

समाजय्‌‌ जुइगु हिंसा, लान्छना व विभेदया हुनिं ब्याग्जाःपिन्तः छगू कथंया मानसिक तनाव दयाच्वनि। थुगु कथं थः ब्याग्जाः जुयाः बूगु जुयाः माचाछिं थःखलः पाखें दयेगु मतिना मखुसे अस्पतालय्‌‌ यङ्का कुनेगु अलय्‌‌ वासः याय्‌‌ ज्यू धकाः लाःलाःथे यायेगु नं जुयाच्वङ्गु दु। थुकें यानां ब्याग्जाःपिन्तः अझ अप्वः मानसिक तनाव दःवइ। ब्याग्जाः जुइगुयातः ल्वय्‌‌ धकाः मानेयायेगु हुनिं इम्तः मानसिक कथं तनाव जक्क मखुसे देसया कानुन लिसें इमेगु मिवां(मानव अधिकार) नं हनन जुयाच्वङ्गु दु। थुकेयातः ल्वय्‌‌ धकाः धलखय्‌‌ तःगुलिं नं समाजय्‌‌ हिंसा व बांमलाःगु ब्यःरा यायेगु अप्वइगु खनेदु। थुकेया हुनिं छुं दसि हे मदुगु अवैज्ञानिक विधिं लाःलाःथे यानां थ्व लङ्के ज्यू धकाः भ्रमय्‌‌ तयाः ध्यबा थेगेयाःपिं नं मदुगु मखु। थुकें ला अझ समाजय् दूगु बांमलाःगु सोच बिचाः, स्टेरियोताइप चीकेगु निसें वया मौलिक मिवां(मानव अधिकार) नं हनन याइ।

नेपालय्‌‌ ला थथे ल्वय्‌‌ धकाः वासः यानाच्वङ्गु खँ उलि खनेमदु। छकः धाःसा छम्ह ब्याग्मयेजु(transwoman)यातः वया माचाछिं ल्वय्‌‌ धकाः धामी झाँक्री क्यं जुजुं छुं सीप मजुयाः नील हिरा समाजया स्वापुतिइ वल। अनं व व वया माचाछियातः ब्याग्जाः बारे परामर्स बीगु ज्या जुल। थुगु कथं थःयातः ब्याग्जाः खः धकाः समाजय्‌‌ खुलेजुयावय्‌‌ धुङ्काः यक्वया माचाछिइ थुइतः मानसिक अस्पतालय्‌‌ यङ्केमाःग्ग धयागु खँ पिकाइपिं धाःसा यक्व खनेदु। हाकनं अस्पतालय्‌‌ यङ्के धुङ्काः दांगदरपिन्सं हे थ्व ल्वय्‌‌ मखु नील हिरा समाजय्‌‌ स्वापू तयादिसँ धकाः धाइपिं नं यक्व दु। आः ताक्क व मखू मखू खँ ल्हाना थ्व लङ्के ज्यू धकाः बय्‌‌ बय्‌‌ यानां ध्यबा थगेयाइपिं दांगदर व तःच्वक्क नात्रिकुत्रि धर्म गुरुत नेपालय्‌‌ ला खनेमदुनि। हलिंया थिथि देसय्‌‌ तःच्वक्क नात्रिकुत्रि समुदायसं ला ब्याग्जाःपिन्तः स्यानां नं ब्यू। थुकें तःच्वक्क नात्रिकुत्रि धर्म गुरु लिसें थगेयाइपिं दांगदरतयेसं झन हे ब्याग्जाःपिन्तः थिथि समस्याया गालय्‌‌ क्वफालाच्वङ्गु दु। थ्व हे ल्वय्‌‌ खः धाइगु गलत धापूया हुनिं ब्याग्जाःपिं अझं नं समाजय्‌‌ क्वथ्याकाः च्वनेमाःगु अलय्‌‌ थिथि समस्या लिसें थाकुगु जिबन म्वानाच्वनेमाःगु खनेदु।

झी थज्याःगु समाजय्‌‌ बूपिं मनूत खः गू समाजय्‌‌ निथी जक्क जाः(gender) दु धकाः मचाबलय्‌‌ निसें स्यानांतइ, न्ह्यपुइ क्वघाकाःतइ। उगु हुनिं झीगु समाजय्‌‌ न्हापा निसें ब्याग्जाःत दु धैगु खँ न्यंगु खःसां स्यूगु खःसां थुकेयातः स्वीकारेमयाः। समस्या ब्याग्जाः जुयाः बुइगुली मखु, समस्या समाजय्‌‌ खः। अथे जुयाः ब्याग्जाः जुइगु यातः ल्वय्‌‌या धलखं लिकाय्‌‌माः व थुकेतः ल्वय्‌‌ धकाः धायेगु दिकेमाः।

 

Being trans is not a disease

The medicalization of trans-identity has been documented throughout history, although it is markedly more evident in the contemporary age of advancing technology and science. However, we cannot refuse the existence as well as documentation of transgender people since historic period. Although lot of people thinks that being transgender is a mental disease or an illness, In the last couple of decades, many medical institutions have moved away from the view that being transgender is the result of mental illness, as they previously did with homosexuality.

Still, stigma persists, and WHO's International Classification of Diseases (ICD), continue to categorize a transgender diagnosis as a diagnosis of mental disorder.

Being transgender had never been considered a disease in the historical period. If we look around the world, cultures accepting transgender people and gender diversity exist from Native American societies, to Australian aboriginals or ancient Indian cultures. Similarly in case of Nepal, the ancient mythology, folk stories, etc had mentioned transgender characters in many parts of the lives.

The distress in transgender people is not because “that they’re trans”, but the social rejection and violence that many transgender people experience appears to be the primary source of their mental distress, as opposed to what our society thinks.  An understanding of the various implementations of the medical/psychiatric monopoly as they are currently socially accepted and even promoted, as well as the effects of such control, is essential to a comprehension of trans-identity.  Viewing transgender people as having a mental illness might force them to get psychiatric care rather than the physical care they seek, or be used by governments to deny "decision-making authority to transgender people in matters ranging from changing legal documents to identity issues. Stigma associated with consideration of being trans as a mental disorder has contributed to the precarious legal status, human rights violations and barriers to appropriate care among transgender people. By categorizing trans-ness as a mental illness, it opens the door to further abuse and indignity - from the street walker who cracks about a trans being ill, and those who sell the fake news of healing. It is also an obstacle to overcoming negative attitudes, stereotypes, and the multiple barriers for the realization of trans people’ s fundamental human rights.

Nepal, does not have very much of documented cases with trans pathologisation. One case came up with a transgender woman from Eastern Nepal, who was taken to traditional witch doctor by their parents’ because she was trans. But at the end nothing worked and she came in contact to Blue Diamond Society, where she and her parents received counseling on transgender. Yet, many of Nepalese transgender do report their family or close ones asking for a medical consultation or actually trying to provide medical assistance to “heal” them, after they came out.  However, we can see the world context where transgender people have been subjected into various religious dogmatic treatments, healing therapies and sometimes even “corrective rape”. And the result is nothing, but very minority section of trans people forcefully considering that they can be healed, due to religious and cultural dogma to its full extent, and nowhere in medical science proves that being transgender is a disease and cured by these. Furthermore, on the basis of pathologizing classifications, trans people continue to be subjected to abusive, harmful and unethical forced treatments which included so-called ‘conversion’  or ‘reparative  therapies’  based on their sexual orientation or gender identity with particularly harmful effect on children and adolescents. Pathologizing classification of transgender is also used to justify abuses against transgender people which includes the continued stigmatization of transgender people and their relations, denying or placing abusive conditions for the official recognition of the gender identity of trans people, and contributes to the marginalization and exclusion of transgender people in various contexts.

We live in a society, where for many decades and centuries have had a rigid connotation of binary gender and cisnormative sex norms, due to which we are unable and ignorant to see the diversity of gender. Problem is not in trans people that they are born the way, but problem is in the Nepalese society, that has since its origin living with transgender people, hearing about their existence, but turn out blind eye with ignorant rant of words to them. Therefore, it is imperative that the medicalized control over transgenders’ bodies and psyches must come to an end.

 

Please feel free to share your story or any comments about how pathologisation has impacted your life or the lives of those you love at hello@weareaptn.org.

Show your support for depathologisation by adding a special profile to your profile that says 'Being trans is not a disease' in different languages below!

Bahasa malay:  www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/1973394936282575/

Chinese:  www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/757932371058665/

English:  www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/374483992985581/

Mongolian: http://www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/661702180704105/

Nepali:  www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/767590923424317/

Teta:  www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/1460920637330818/

English:  www.facebook.com/fbcameraeffects/tryit/1926796440680582/